Rozpoznanie

Ukryta przemoc nie nosi tabliczki "jestem oprawcą". Potrafi pojawić się w eleganckim garniturze, z uroczym uśmiechem i pod przykrywką dobrych intencji. Dlatego tak trudno ją zidentyfikować.

Czasem wygląda jak troska, kiedy on mówi: Nie ufam im, po prostu się o Ciebie martwię.
Czasem jak komplement: Jesteś zbyt dobra dla tych ludzi.
Czasem jak żart: Przecież wiesz, że żartuję. Nie masz poczucia humoru?

A Ty myślisz: "Może to ja przesadzam? Może to ja jestem problemem?" Nie jesteś. Taki jest właśnie cel ukrytej przemocy – sprawić, żebyś myślała, że problem leży w Tobie. Ukryta przemoc nie zaczyna się od uderzenia. Zaczyna się od drobnych rzeczy, z których każda z osobna wydaje się niewinna.

Ukryta przemoc wmawia Ci, że to nie jest przemoc.

Kiedy doświadczałam ukrytej przemocy, myślałam, że skoro mój były mąż mnie nie bił, to nie była przemoc. Dlatego nigdy nie zadzwoniłam na Niebieską Linię. Nie umiałam nazwać przemocą tego, czego doznawałam. A przemoc była. W docinkach. Podważaniu wartości. Groźbach. Kontroli. Przekonywaniu, że TO JA jestem wszystkiemu winna. Dopiero otrząsnęłam się, jak zostałam pobita – wtedy miałam "dowód".

Jeżeli Tobie też brakuje słów na nazwanie swoich doświadczeń, poniżej znajdziesz listę postaw i zachowań, które są obecne w relacjach opartych na kontroli i przemocy.

Jest życie PO przemocy.
Poznaj moją historię.

Czerwone flagi

W relacjach, patrząc z zewnątrz, czasem trudno jest określić co jest zdrowe, a co nie. Ale jeżeli Tobie wydaje się, że coś jest nie tak, to najpewniej tak właśnie jest. Ukryta przemoc w związku przejawia się we wzorcu zachowań opartym na przymusie, zastraszaniu lub manipulacji, mającym na celu wywieranie władzy i kontroli nad partnerem, przymuszanie do czegoś, czego nie chcesz. Chociaż definiuje się przemoc domową jako wzorzec, nie oznacza to, że pierwszy przypadek przemocy nie jest przemocą w związku. Może to mieć miejsce poprzez przemoc fizyczną (szarpanie, rzucanie przedmiotami), groźby, przemoc emocjonalną lub kontrolę finansową.

Przejrzyj poniższe przykłady. Niektóre z nich mogą wywołać u Ciebie w trakcie czytania przykre wspomnienia lub opór przed bolesną prawdą, ale potrzebujesz rozpoznać symptomy, zanim dojdzie do eskalacji. Nawet jedno lub dwa z tych zachowań mogą oznaczać czerwoną flagę.

Kiedy słowa krzywdzą bardziej niż czyny

Sprawcy przemocy często tworzą uzasadnienia dla swoich działań, które wykorzystują do obarczania winą ofiary i zrzucania z siebie wszelkiej odpowiedzialności. Wyłącznie sprawca przemocy jest za nią odpowiedzialny a przemoc to jego wybór.

🚩 Podważanie rzeczywistości

• Mówi, że wydarzenia, które pamiętasz, nie miały miejsca

• Twierdzi, że przesadzasz, jesteś dramatyczna, zbyt emocjonalna

• Zaprzecza temu, co powiedział wcześniej ("Nigdy tego nie mówiłem")

• Każe Ci wątpić w Twoją pamięć, percepcję, zdrowie psychiczne

🚩 Kontrola poprzez emocje

• Krzyczy na Ciebie, obraża, poniża – zwłaszcza przy innych

• Dąsa się lub odmawia rozmowy, dopóki nie zrobisz tego, czego chce

• Mówi Ci, że jesteś głupia, niekompetentna, niezdolna

• Nazywa cię "wariatką", "szaloną", mówi że "nie dasz sobie rady beze mnie"

• Grozi samobójstwem podczas kłótni

🚩 Izolacja

• Odsuwa Cię od przyjaciół i rodziny ("Oni Ci nie służą", "Oni Cię nie rozumieją")

• Przywłaszcza sobie Twoich przyjaciół – wchodzi w relacje, które TY zbudowałaś, i zawłaszcza je dla siebie

• Pozyskuje dla siebie Twoją rodzinę – oczarowuje nawet Twoich rodziców tak, że stają po jego stronie

• Nie pozwala Ci wychodzić samej, bo jest Twoim "opiekunem"

• Monitoruje, gdzie jesteś, z kim rozmawiasz, co robisz online

🚩 Podważanie zdrowia psychicznego

• Mówi, że nie radzisz sobie psychicznie, że jesteś niestabilna

• Mówi za Ciebie, twierdząc że "się gubisz", "nie rozumiesz"

• Grozi zawiadomieniem służb społecznych lub policji, sugerując że dzieci zostaną Ci odebrane

• Zatrzymuje Twoje leki lub zmusza Cię do brania alkoholu/narkotyków

• Kwestionuje, gdy prosisz o pomoc – mówiąc innym, że jesteś "szalona" i nie należy Ci wierzyć

🚩 Presja i groźby

• Grozi, że Cię zostawi, rozwiedzie się, jeśli nie zrobisz tego, czego chce

• Grozi, że zniszczy Twoje rzeczy, skrzywdzi Ciebie, dzieci, zwierzęta

• Grozi, że zabierze Ci dzieci

• Obwinia Cię za swoje zachowanie ("Zmusiłaś mnie do tego")

"Nie chcę, żebyś z nimi wychodziła.
Ufam tobie, po prostu im nie ufam."

"Masz szczęście, że jesteś ze mną.
Nikt inny cię nie zechce."

"Jesteś pewna, że chcesz to założyć? Po prostu wolę jak masz na sobie coś mniej wyzywającego."

"Jesteś taka głupia.
Wiedziałem, że tego nie zrozumiesz."

"Znowu coś sobie wymyślasz.
Nigdy tego nie powiedziałem."

Kiedy Twoje życie nie jest już Twoje

Kontrola i przymus polegające na groźbach, poniżaniu i napastowaniu, mają na celu wyrządzenie Ci krzywdy, ukaranie lub zastraszenie. Oto kilka przykładów:

🚩 Kontrola czasu i przestrzeni

• Monitoruje, ile czasu spędzasz poza domem/pracą

• Śledzi, co robisz online, sprawdza Twój telefon

• Kontroluje, gdzie możesz iść, kogo możesz zobaczyć, co możesz nosić, kiedy możesz spać

• Wymaga, żebyś pytała o pozwolenie przed zrobieniem czegokolwiek

• Żąda dostępu do twojego telefonu, haseł, mediów społecznościowych

🚩 Pozbawianie dostępu do zaspokojenia podstawowych potrzeb

• Odmawia respektowania Twojej diety, snu, prawa do opieki medycznej, transportu

• Niebezpiecznie prowadzi samochód z Tobą w środku lub porzuca Cię w nieznanych miejscach

• Uniemożliwia kontakt ze służbami ratunkowymi

• Nie pozwala Ci przyjmować leków lub zabrania niezbędnego leczenia

🚩 Poniżanie i upokarzanie

• Wielokrotnie mówi Ci, że jesteś bezwartościowa

• Upokarza Cię, dyskryminuje

• Zawstydza Cię publicznie

🚩 Blokowanie dostępu do wsparcia

• Uniemożliwia ci korzystanie z usług medycznych, terapii, grup wsparcia

• Nie pozwala ci pracować, studiować, rozwijać się zawodowo

"Gdzie byłaś przez ostatnie dwie godziny? Dzwoniłem pięć razy. Dlaczego nie odbierałaś?"

"Przecież wiesz, że muszę wiedzieć, gdzie jesteś."

"Ten lekarz Cię nie rozumie.
Tylko ja wiem, czego naprawdę potrzebujesz. Po co ci on w ogóle?"

"Daj mi hasło do telefonu.
Jeśli nie masz nic do ukrycia, to jaki problem?"

Kiedy pieniądze stają się bronią

Przemoc finansowa to też część kontroli – kiedy dochodzi do używania pieniędzy, żeby ograniczyć Twoją wolność lub odmawiania Ci prawa do rozwoju zawodowego.

🚩 Kontrola finansów

• Zarządza całym dochodem gospodarstwa domowego i wydziela Ci środki

• Wymaga rozliczania się z wydzielonych Ci pieniędzy i paragonów na wszystkie zakupy

• Wykorzystuje limity kart kredytowych bez zgody, nie płaci rachunków kart kredytowych lub innych wspólnych zobowiązań i szkodzi Twojej zdolności kredytowej

• Kradnie pieniądze od Ciebie, pożycza od Twojej rodziny lub przyjaciół i nie oddaje

• Wypłaca pieniądze z kont oszczędnościowych dzieci bez Twojej zgody

• Mieszka w Twoim domu, ale odmawia podjęcia pracy lub udziału w wydatkach domowych

🚩 Sabotaż samodzielności finansowej

• Nie pozwala Ci pracować, studiować, szkolić się

• Zmusza Cię do pracowania określonej liczby godzin, ale sam nie płaci rachunków

• Pozbawia Cię dostępu do wspólnego majątku, bo wszystko jest zapisane na jego nazwisko

• Ogranicza lub pozbawia Cię dostępu do konta bankowego

• Uniemożliwia Ci poprawę twojej sytuacji ekonomicznej

"Beze mnie nie dałabyś sobie rady.
Kto by cię zatrudnił? Masz szczęście, że mogę cię utrzymać."

"Dzieci są chore, nie możesz ich zostawić. Twoja praca może poczekać."

"Po co Ci te kursy? I tak jesteś tak głupia, że nic z tego nie zrozumiesz."

Powyższe przykłady to jedne z wielu i nie wyczerpują całej listy symptomów ukrytej przemocy. Czasem są bardziej oczywiste, a czasem bardziej subtelne. Wiem, jak trudno jest mieć do siebie w tej kwestii zaufanie, kiedy od lat ktoś bliski kwestionuje i lekceważy Twoje zdanie. A do tego zainwestowałaś w relację z nim wiele lat swojego życia i chcesz wierzyć, że wszystko się ułoży, a on się zmieni. Chociaż obecnie możesz nie chcieć lub nie być w stanie zakończyć swojego związku, pamiętaj, że partnerzy stosujący przemoc raczej nie zmieniają swojego zachowania.

Zasługujesz na zdrową relację, opartą na partnerstwie i szacunku, nie na sile i kontroli, gdzie czujesz się bezpieczna, wspierana i szczęśliwa w obecności drugiej osoby, gdzie każde z was ma prawo do prywatności i swojego życia. Miłość oznacza szacunek. Jesteś warta takiej miłości. Nie zgadzaj się na nic, co jej nie przypomina.

Jeśli dotyka Cię ukryta przemoc, co możesz zrobić?

Rozpoznaję te sygnały w mojej relacji, ale nie mam nikogo zaufanego, z kim mogę o tym porozmawiać.

Wiem, że doświadczam przemocy, ale wstydzę się o tym komukolwiek powiedzieć.

Boję się, że nikt mi nie uwierzy, bo sama nie jestem bez winy.

Mam obawy, że – jeżeli przerwę milczenie – stracę dzieci, pracę, reputację i narażę się na odwet ze strony partnera.

Nie powiem nikomu, bo boję się, że będzie mnie namawiać do odejścia, a ja nie umiem odejść.

Nie jesteś sama

Pomoc istnieje.
Zadzwoń lub napisz:

Niebieska Linia:
tel. całodobowy 800 120 002

Telefon Przeciwprzemocowy Fundacji Feminoteka
pon-pt 8-20 tel. 888 88 33 88

aplikacja Avon Alert

Telefon zaufania to nie puste słowo, tylko specjaliści, którzy – niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób zdecydujesz się powiedzieć prawdę – uwierzą Ci, wesprą i pomogą, bez względu na to, jakie są Twoje decyzje. Wiedz, że nie ma zachowania, które usprawiedliwia przemoc. NIGDY.

Wsparcie ode mnie

Chociaż każda kobieta reaguje inaczej, to rozumiem, co możesz czuć. Przeszłam przez to.

Przez 17 lat byłam w toksycznym związku. Upokarzanie, kontrola, izolacja, manipulacja, szantaż. I ostatecznie – pobicie. Ani moje wykształcenie, ani pozycja społeczna nie uchroniły mnie przed przemocą.

Wyszłam. Ale przemoc trwała jeszcze 6 lat – nękanie, szantaż dziećmi, inwigilacja.

Wiem, jak trudno jest nazwać to przemocą, gdy brakuje siniaków.
Wiem, jak trudno uwierzyć, że zasługujesz na lepsze.
Wiem, jak paraliżujący jest strach przed wyjściem.

I wiem też, że można mieć dobre życie PO.

Sprawdź co mogę dla Ciebie zrobić

Jeśli jesteś gotowa porozmawiać

Oferuję bezpieczną przestrzeń do nazwania, gdzie jesteś i co jest teraz możliwe

Jeśli chcesz zostać w kontakcie

Co 2 tygodnie dostaniesz ode mne ćwiczenia do pracy własnej i pytania do refleksji

Jeśli szukasz drogi samodzielnie

Poznaj model transformacji, który pokazuje, gdzie jesteś w procesie i jak możesz siebie odzyskać

Kiedy ukryta przemoc dotyka kogoś bliskiego

To nie jest takie oczywiste, jak najlepiej zareagować, gdy widzisz, że Twoja przyjaciółka, siostra lub koleżanka doświadcza przemocy. W zależności od okoliczności, Twoja bliskość z osobą dotkniętą przemocą może sprawić, że znajdziesz się w trudnych sytuacjach, w samym centrum konfliktu. Właśnie wtedy ona najbardziej potrzebuje Twojego wsparcia. Ważne, by być uważnym, wiedzieć, na co zwracać uwagę i jak w różny sposób można pomóc.

Pamiętaj, że przebywanie w relacji pełnej przemocy jest przerażające i niektórzy nawet nie wiedzą, jak prosić o pomoc. Twoja obecność i zdolność do uznania jej krzywdy mogą znaczyć dla niej naprawdę bardzo wiele – dają poczucie, że nie jest sama, że sobie tego nie wymyśliła i ma na kogo liczyć.

Mikrosygnały

Istnieje wiele oznak ukrytej przemocy, które każdy postronny obserwator może z łatwością dostrzec, nawet jeżeli zarówno oprawca, jaki i osoba dotknięta przemocą, dobrze się maskują – a z reguły tak jest. Ale jeżeli wiesz, czego szukać – znajdziesz.

Mikrosygnały fizyczne i emocjonalne

🚨 Zmiany w wyglądzie

• Nosi ubranie nieadekwatne do pogody – długie rękawy i szaliki w upały dla ukrycia obrażeń

• Jej tłumaczenia odnośnie widocznych śladów nie pasują do obrażeń

• Schudła drastycznie lub przytyła w krótkim czasie

• Wygląda na wyczerpaną, niewyspaną

• Zmieniła standardy dbania o siebie, dom i wygląd (np. wcześniej malowała się, a teraz wcale)

🚨 Zmiany w zachowaniu

• Wycofała się – przestała wychodzić, unika spotkań

• Stała się nerwowa – spina się, gdy zadzwoni telefon lub rozmowa schodzi na temat jej relacji

• Odbiera telefon z lękiem w oczach – napięcie w twarzy, zmiana tonu głosu

• Przeprasza za wszystko – nawet za rzeczy, które nie wymagają przeprosin

• Usprawiedliwia partnera – "On ma trudny okres", "To przez pracę", "Ja go sprowokowałam"

🚨 Zmiany w relacjach

• Straciła kontakt z przyjaciółmi, rodziną – "Nie mam czasu", "On woli, żebyśmy byli sami"

• Przestała uczestniczyć w zajęciach, które wcześniej lubiła

• Nie podejmuje decyzji samodzielnie – "Muszę zapytać męża", nawet o drobiazgi

🚨 Zmiany w reakcjach emocjonalnych

• Płacze bez wyraźnego powodu

• Mówi, że jest "zmęczona życiem"

• Deprecjonuje siebie: "Jestem do niczego", "Nic sobą nie reprezentuję"

• Ma niskie poczucie własnej wartości (a wcześniej była pewna siebie)

Mikrosygnały w obecności partnera

🚨 Jego zachowanie wobec niej

• Mówi za nią, przerywa, poprawia

• Komentuje jej wygląd, jedzenie, zachowanie – publicznie w sposób jej uwłaczający

• Robi sobie "żarty" jej kosztem – poniża ją i ośmiesza, a potem mówi "przecież żartuję"

• Kontroluje jej czas: "Gdzie byłaś?", "Z kim rozmawiałaś?", "Dlaczego tak długo?"

• Wymaga podporządkowania – udziela jej zgody na opuszczenie domu, korzystanie z samochodu

• Żąda wysokich standardów, samemu ich spełniając – oczekuje idealnego porządku, a sam bałagani

• Jest nadmiernie czarujący, uroczy wobec innych – ale wobec niej chłodny lub kontrolujący

• Przywłaszcza sobie jej przyjaciół – wchodzi w relacje, które ona zbudowała i odsuwa ją od nich

• Jest chorobliwie zazdrosny – nie tylko o ludzi, z którymi ona ma kontakt, ale też o hobby i zajęcia

• Wymierza dzieciom kary niewspółmiernie okrutne lub długotrwałe w stosunku do przewinienia

🚨 Jej reakcja na niego

• Zmienia się, gdy on pojawia się przy niej – sztywnieje, milknie, przybiera wymuszony uśmiech

• Sprawdza jego reakcje – zanim coś powie, patrzy na niego

• Usprawiedliwia go natychmiast, gdy ktoś go skrytykuje

• Bagatelizuje jego zachowanie: "On tak żartuje", "To nic takiego"

• Odchodzi szybko po jego telefonie albo znika i wraca zapłakana

• Kiedy nie ma go przy niej, dostaje od niego mnóstwo wiadomości, które ją denerwują

• Może prosić o utrzymywanie niektórych spraw w tajemnicy przed nim, ukrywając jednocześnie powody i podając inne przyczyny, np. "Chcę mu zrobić niespodziankę"

Mikrosygnały w miejscu pracy

🚨Oznaki przemocy domowej nie zawsze pojawiają się z dnia na dzień i mogą nasilać się z czasem. Ale nie da się zostawić ich za drzwiami domu. Oto kilka symptomów do rozpoznania, jeśli podejrzewasz, że Twoja koleżanka z pracy może być dotknięta przemocą w związku.

• Trudności z koncentracją, zapominanie o terminach, nietypowe błędy

• Wycofanie się z inicjatyw, w których wcześniej była aktywna

• Unikanie wydarzeń integracyjnych, wyjść po pracy

• Unikanie rozmów o życiu prywatnym, wymijające odpowiedzi

• Wyraźny niepokój, gdy dzwoni telefon lub nerwowa reakcja na telefon of partnera

• Unikanie kontaktu wzrokowego

• Chroniczne zmęczenie, ślady niewyspania

• Nadmiernie przepraszający ton, nawet gdy nie ma powodu

• Problemy z dostępem do własnych pieniędzy, mimo zarabiania

• Brak zaangażowania w rozmowy o podwyżce lub awansie

Jeśli ukryta przemoc dotyka kogoś bliskiego, co możesz zrobić?

Czy kiedykolwiek chciałaś pomóc przyjaciółce w toksycznym związku, ale nie wiedziałaś, jak to zrobić?

Czy kiedykolwiek próbowałaś pomóc komuś, a ta osoba nie zakończyła swojego związku?

Czy byłaś rozczarowana?

Czy czułaś gniew na sprawcę przemocy i chciałaś mu to wygarnąć?

Twoja obecność ma znaczenie

Jeśli widzisz oznaki przemocy wobec kogoś z Twojego otoczenia, odruchowo możesz chcieć interweniować lub uratować tę osobę z tego związku, ale nigdy nie jest to takie proste. Istnieje wiele powodów, dla których ludzie pozostają w związkach, w których dochodzi do przemocy, a odejście może być dla nich szczególnie niebezpiecznym okresem.

Czy zastanawiałaś się, jaka jest przyczyna, że w ogóle się tym zajmowałaś?

Oprócz zrozumienia i rozpoznania sygnałów ostrzegawczych wskazujących na przemoc, najprostsze sposoby wsparcia to:

1. zrozum sama jak działa ukryta przemoc

2. nawiąż rozmowę i czekaj

3. jak się otworzy, słuchaj bez oceniania

4. okaż zrozumienie dla jej uczuć

5. zapewnij, że przemoc to nie jej wina

6. powiedz jej, że nie jest sama

7. zostaw kontakt do telefonów zaufania

Czego NIE robić

NIE ignoruj sygnałów... bo mogą się nasilić

NIE czyń jej wyrzutów... bo to wzmacnia wstyd i poczucie, że to ona jest słaba

NIE mów jej co ma robić... bo to jeszcze bardziej uzależnia ją od innych i oddala od siebie

NIE namawiaj jej do odejścia... bo to ona ma zdecydować w swoim tempie i czasie

NIE konfrontuj się ze sprawcą przemocy... bo to może zagrozić bezpieczeństwu jej i Twojemu

Jak możesz pomóc

• stwórzcie plan bezpieczeństwa – gdyby sytuacja stała się groźna

• opracujcie dla niej spersonalizowany plan dbania o siebie

• zaoferuj konkretną pomoc – przy odbiorze dzieci ze szkoły, awaryjnego noclegu

• podpowiedz jak dokumentować dowody

• zidentyfikuj instytucje, które mogą okazać jej pomoc psychologiczną i materialną

• zadbaj o swoje granice, znajdź wsparcie dla siebie, jeżeli potrzebujesz

Subskrypcja

Zapraszam do biuletynu
"Kobieca Moc w Akcji" o strategiach działania z kobiecej mocy